Co to są coboty? Przewodnik po robotach współpracujących dla firm produkcyjnych 

Czy Twoja firma boryka się z brakami kadrowymi, wysokimi kosztami pracy i potrzebą zwiększenia precyzji produkcji? Rozwiązaniem może być automatyzacja, ale tradycyjne roboty przemysłowe wymagają ogromnych inwestycji w infrastrukturę bezpieczeństwa i skomplikowane programowanie. Na szczęście istnieje alternatywa – coboty, czyli roboty współpracujące, które mogą pracować ramię w ramię z Twoimi pracownikami. Te inteligentne maszyny rewolucjonizują sposób myślenia o automatyzacji w małych i średnich firmach produkcyjnych, oferując elastyczność, bezpieczeństwo i szybki zwrot z inwestycji. Zobacz, jak coboty mogą przekształcić Twoją produkcję i dlaczego coraz więcej firm stawia na tę przełomową technologię.

Czym są coboty? Definicja, konstrukcja i podstawowe cechy

Jeśli poszukujesz sposobów na usprawnienie procesów i zwiększenie efektywności w produkcji metalu, prawdopodobnie rozważasz automatyzację. W tym kontekście coraz częściej pojawia się pojęcie "cobotów". Czym dokładnie są te urządzenia i jak mogą wspomóc Twoją firmę? Odpowiedzi znajdziesz poniżej.

Rewolucja w produkcji – dlaczego coboty?

Coboty, czyli roboty współpracujące, to odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie firm produkcyjnych, zwłaszcza mniejszych i średnich, na elastyczne i bezpieczne rozwiązania automatyzacyjne. Zostały zaprojektowane z myślą o bezpośredniej pracy ramię w ramię z człowiekiem, w tym samym obszarze roboczym, eliminując potrzebę budowania kosztownych barier bezpieczeństwa. Koncepcja ta zyskała popularność około 2008 roku, głównie za sprawą duńskiej firmy Universal Robots, która jest wiodącym producentem w tej dziedzinie.

Definicja i kluczowe różnice od robotów przemysłowych

Cobot to „specjalnie zaprojektowany robot, który może wspólnie z człowiekiem wykonywać zadania w bezpośredniej bliskości”. Jest to zasadnicza różnica w porównaniu do tradycyjnych robotów przemysłowych, które, ze względu na swoją szybkość i siłę, muszą być odseparowane od ludzi, na przykład za pomocą ogrodzeń czy kurtyn bezpieczeństwa, aby uniknąć ryzyka kolizji.

Kluczowe cechy, które wyróżniają coboty to:

• Bezpieczeństwo współpracy: Coboty posiadają wbudowane mechanizmy wykrywania kolizji oraz ograniczania siły i prędkości. W razie kontaktu z człowiekiem, automatycznie się zatrzymują. Ich konstrukcja minimalizuje ryzyko obrażeń – są mniejsze, lżejsze (zwykle poniżej 100 kg masy własnej) i mają zaokrąglone krawędzie.

• Łatwość obsługi i programowania: Roboty współpracujące często wyposażone są w intuicyjne interfejsy graficzne. Umożliwiają również tzw. programowanie przez prowadzenie, co oznacza, że operator może ręcznie przestawić ramię robota do pożądanej pozycji, a robot zapamięta ten ruch. Łatwość programowania cobotów sprawia, że nawet osoby bez wcześniejszego doświadczenia w robotyce mogą szybko opanować podstawy ich obsługi. Dzięki temu nawet pracownicy bez zaawansowanej wiedzy technicznej mogą nauczyć się podstaw programowania cobota.

• Elastyczność i mobilność: Coboty są łatwe w relokacji i szybkie w przezbrojeniu do nowych zadań. Przykładowo, tego samego cobota można jednego dnia wykorzystać do obsługi tokarki CNC, a następnego przenieść go do pracy przy prasie krawędziowej, zmieniając jedynie chwytak i program. Tradycyjne roboty z kolei są często trwale przytwierdzone do podłoża i wymagają skomplikowanych modyfikacji przy zmianie zastosowania.

Coboty zacierają granicę między dotychczas oddzielonymi światami pracy ludzi i maszyn, umożliwiając nowe modele organizacji produkcji.

Konstrukcja i mechanizmy bezpieczeństwa

Bezpieczeństwo jest fundamentem konstrukcji cobotów, umożliwiając ich bezpośrednie współdziałanie z człowiekiem. Główne rozwiązania to:

• Systemy wykrywania kolizji: Oparte na pomiarze siły i momentów w przegubach. Gdy cobot wyczuje nagły opór (np. kontakt z człowiekiem lub przeszkodą), ruch natychmiastowo się zatrzymuje. Normy, takie jak ISO/TS 15066, określają dopuszczalne wartości nacisku, które są niegroźne dla człowieka.

• Ograniczenie prędkości i mocy: Coboty poruszają się wolniej niż tradycyjne roboty (maksymalne prędkości to około 1–2 m/s, w porównaniu do 3–4 m/s dla robotów przemysłowych). Posiadają też niższe moce i udźwigi (najczęściej od kilku do kilkunastu kilogramów), co ogranicza energię potencjalnego uderzenia.

• Budowa minimalizująca ryzyko przytrzaśnięcia: Coboty są projektowane bez ostrych krawędzi i punktów, w których można by przytrzasnąć palce. Wszystkie wystające elementy są zaokrąglone lub osłonięte, a profile ramion smukłe. Napędy są często umieszczone w sposób, który pozwala na poślizg lub ugięcie w razie kolizji, zamiast sztywnego nacisku. Wiele cobotów ma w przegubach czułe czujniki momentu lub elastyczne elementy (serie compliance), które pozwalają wykryć kontakt zanim dojdzie do zgniecenia.

Standardy bezpieczeństwa, takie jak ISO 10218-1/2 oraz ISO/TS 15066, wyróżniają kilka trybów współpracy człowieka z robotem. Najczęściej stosowane w przypadku cobotów to:

• Tryb ograniczania mocy i siły (Power and Force Limiting, PFL): Robot jest konstrukcyjnie bezpieczny i reaguje na kontakt, zatrzymując się.

• Tryb monitorowania prędkości i odstępu (Speed & Separation Monitoring, SSM): Wykorzystuje zewnętrzne czujniki (skanery laserowe, kamery, "czułe skóry" na robocie) do śledzenia położenia człowieka, spowalniając lub zatrzymując robota w celu utrzymania bezpiecznego dystansu. Ten tryb pozwala na nieco szybszą pracę i większe udźwigi, ale wymaga dodatkowych sensorów.

Ważne jest jednak pamiętać, że choć coboty podlegają ogólnym przepisom, takim jak Dyrektywa Maszynowa 2006/42/WE, wymagająca analizy ryzyka i spełnienia zasad bezpieczeństwa, to producent cobota dostarcza certyfikowaną jednostkę ramienia, ale pełne bezpieczeństwo stanowiska zależy od integratora/użytkownika. Jeśli na cobocie zamontowane zostanie niebezpieczne narzędzie (np. ostrze, palnik spawalniczy, laser) lub twardy chwytak, nadal może to stanowić zagrożenie. Dlatego zawsze wymagana jest kompleksowa ocena ryzyka dla konkretnej aplikacji, która może wskazać potrzebę dodatkowych zabezpieczeń, takich jak osłony przed promieniowaniem lasera czy wyciągi dymów spawalniczych. Cobot zapewnia bezpieczny napęd i kontrolę sił, ale nie eliminuje wszystkich zagrożeń procesowych.

Zastosowanie cobotów w firmach produkcyjnych – ze szczególnym uwzględnieniem obróbki metalu

Coboty, dzięki swoim unikalnym cechom – elastyczności, łatwej programowalności oraz możliwości pracy obok człowieka – znalazły zastosowanie w wielu branżach, od motoryzacji i elektroniki po przemysł spożywczy. Ich zastosowanie w różnych gałęziach przemysłu wynika z uniwersalności i możliwości adaptacji do procesów produkcyjnych. Sprawdzają się szczególnie w zadaniach wymagających wysokiej precyzji, powtarzalności i interakcji z operatorem.

Coboty w obróbce metalu: precyzja, bezpieczeństwo i wydajność

Branża obróbki metalu to jeden z kluczowych obszarów, gdzie coboty odgrywają coraz większą rolę. Są one powszechnie wykorzystywane do zadań takich jak:

• Spawanie: Precyzja cobotów pozwala na uzyskanie wysokiej jakości spoin. Są one szczególnie efektywne w produkcji małoseryjnej i średnioseryjnej, gdzie liczy się elastyczność i szybkie przezbrojenie. Szybkość wdrożenia cobotów w porównaniu do tradycyjnych rozwiązań automatyzacyjnych to kolejna przewaga tej technologii. Fanuci & Falcon oferuje zrobotyzowane stanowisko spawalniczo-laserowe FANUCI 5.0 TurnKey, w którym cobot z głowicą laserową może spawać, ciąć, czyścić powierzchnie i napawać metal w jednym systemie. Obsługa maszyn przez coboty obejmuje również montowanie elementów mechanicznych z wysoką precyzją. Takie systemy laserowe zapewniają dużą precyzję i bezpieczeństwo dzięki pełnym osłonom i czujnikom.

• Szlifowanie i polerowanie: Dzięki czujnikom siły coboty mogą wykonywać szlifowanie z jednakowym naciskiem, zastępując operatora w monotonnej i fizycznie uciążliwej pracy.

• Cięcie: Precyzja ruchu cobota sprawia, że są one efektywne również w operacjach cięcia.

• Ładowanie/rozładowywanie maszyn CNC: Coboty mogą obsługiwać maszyny CNC, podając i odbierając detale, co zwiększa wykorzystanie maszyn i odciąża pracowników od monotonnych czynności.

• Podawanie/odbieranie gorących elementów: W odlewniach i kuźniach coboty mogą podawać lub odbierać rozgrzane elementy z maszyn, eliminując narażenie ludzi na wysokie temperatury.

Możliwość bezpiecznej współpracy z ludźmi w jednej przestrzeni roboczej sprawia, że coboty idealnie wpasowują się w potrzeby firm, które chcą zautomatyzować wybrane etapy produkcji bez konieczności kosztownej przebudowy całej linii. Są szczególnie wartościowe tam, gdzie proces jest powtarzalny, ale wymaga częstych przezbrojeń lub udziału człowieka.

Korzyści z wdrożenia cobotów dla Twojej firmy

Wdrożenie robotów współpracujących może przynieść Twojej firmie szereg wymiernych korzyści, zarówno na poziomie operacyjnym, jak i strategicznym:

Zwiększona produktywność i wydajność

Coboty mogą pracować nieprzerwanie, 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, z niezmienną powtarzalnością, co znacząco podnosi wydajność produkcji. Produkcja cobotów rozwija się dynamicznie w całym świecie, co przekłada się na coraz lepszą dostępność i konkurencyjność firmy wykorzystującej te rozwiązania.

Redukcja kosztów

Coboty upraszczają proces automatyzacji, ponieważ ich instalacja jest często szybsza i tańsza, nie wymaga do tego budowy kosztownych wygrodzeń czy skomplikowanych systemów bezpieczeństwa. Dzięki intuicyjnemu programowaniu, proste aplikacje mogą być wdrażane przez firmy we własnym zakresie, minimalizując potrzebę wsparcia zewnętrznego integratora. To wszystko sprawia, że bariera wejścia w robotyzację jest znacznie niższa.

Poprawa jakości i powtarzalności

W zadaniach wymagających precyzji, takich jak spawanie czy montaż, coboty pozwalają uzyskać powtarzalną jakość, która jest trudna do utrzymania przez człowieka na dłuższą metę. Eliminacja błędów ludzkich i stała precyzja ruchu cobota przyczyniają się do zmniejszenia odsetka braków w produkcji.

Zwiększone bezpieczeństwo pracowników

Coboty doskonale nadają się do przejęcia zadań, które są monotonne, ergonomicznie uciążliwe lub niebezpieczne dla ludzi. Mogą wykonywać żmudne operacje, takie jak wielokrotne wkładanie i wyjmowanie detali z maszyny, przenosić przedmioty w ramach ustalonych limitów udźwigu, czy pracować w szkodliwych warunkach, np. w wysokiej temperaturze. To przekłada się na mniejsze zmęczenie załogi, redukcję kontuzji (np. schorzeń kręgosłupa) i ogólną poprawę bezpieczeństwa pracy. Cobot może pełnić rolę asystenta, pozwalając pracownikowi skupić się na bardziej złożonych zadaniach.

Elastyczność i łatwość adaptacji

Coboty można łatwo przeprogramować i wykorzystać do wielu zadań w różnych częściach zakładu, w przeciwieństwie do tradycyjnych stanowisk zrobotyzowanych, często dedykowanych jednej aplikacji. Łatwe programowanie pozwala na szybkie dostosowanie robota do różnych zadań bez angażowania specjalistycznych zespołów. Umożliwia to efektywną produkcję małoseryjną na zautomatyzowanych stanowiskach — jeśli programy i oprzyrządowanie są gotowe, zmiana produktu lub procesu zajmuje jedynie godziny, a nie tygodnie. Dla firm o zróżnicowanym asortymencie lub często zmieniających plan produkcji, uniwersalny cobot może pełnić rolę "robotnika do wszystkiego".

Rozwiązanie problemu niedoboru siły roboczej

W obliczu braków kadrowych na rynku pracy, coboty mogą znacząco zwiększyć moce produkcyjne i pomóc utrzymać tempo produkcji. Mogą pracować nieprzerwanie, wykonując zadania, do których trudno znaleźć odpowiednich pracowników.

Optymalizacja przestrzeni

Dzięki możliwości pracy w bliskim sąsiedztwie człowieka bez konieczności wygrodzeń, coboty pozwalają na lepsze wykorzystanie dostępnej powierzchni w hali produkcyjnej. Są mniejsze i lżejsze niż tradycyjne roboty przemysłowe, co również przekłada się na oszczędność miejsca.

Szybki zwrot z inwestycji (ROI)

Wynika on z połączenia wyższej produktywności, oszczędności na kosztach błędów/braków oraz możliwości oddelegowania pracowników do bardziej wartościowych zadań. W wielu przypadkach, inwestycja w cobota szybko się spłaca, zwłaszcza w obliczu rosnących kosztów pracy i niedoborów siły roboczej.

Wyzwania i ważne aspekty do rozważenia przed wdrożeniem

Mimo wielu zalet, coboty nie są uniwersalnym rozwiązaniem dla każdej sytuacji. Należy realistycznie ocenić ich możliwości i potencjalne wyzwania.

Ograniczenia cobotów

Z jednej strony coboty oferują wiele korzyści, z drugiej strony mają pewne ograniczenia, które należy uwzględnić przed wdrożeniem.

• Mniejsza wydajność i udźwig: Dla zapewnienia bezpieczeństwa coboty są ograniczone pod względem szybkości, siły i masy własnej. Oznacza to, że nie dorównają tradycyjnym robotom przemysłowym w zadaniach wymagających bardzo dużej prędkości, precyzji przy wysokiej dynamice lub przenoszenia ciężkich ładunków. Większość cobotów dźwiga maksymalnie kilkanaście kilogramów i porusza się z prędkością do około 1–1,5 m/s. W przypadku paletyzacji bardzo ciężkich produktów (np. worki 50 kg) lub bardzo szybkich linii pakujących, cobot może okazać się "wąskim gardłem".

• Złożone lub niestabilne procesy: Coboty najlepiej sprawdzają się w powtarzalnych zadaniach o stałych warunkach. Jeśli proces wymaga dynamicznego dostosowywania się do dużych zmian lub podejmowania decyzji na bieżąco (poza prostą logiką programową), mogą pojawić się trudności. Automatyzacja nieuporządkowanych procesów (np. części w losowej orientacji) wymagałaby zaawansowanych systemów wizyjnych i AI, co znacznie podnosi koszt i skomplikowanie wdrożenia.

Kluczowe aspekty bezpieczeństwa i normy

Powszechnym mitem jest przekonanie, że coboty są z założenia bezpieczne i nie wymagają dodatkowych środków ostrożności. W rzeczywistości, mimo że cobot minimalizuje ryzyko kolizji, nie zwalnia to z obowiązku przeprowadzenia pełnej oceny ryzyka stanowiska pracy i spełnienia wymogów BHP. Błędy w konfiguracji lub niewłaściwe użycie cobota mogą prowadzić do wypadków, na przykład, jeśli zmienione zostaną limity prędkości/siły w sterowniku, albo jeśli robot chwyci ostry detal i nim machnie. Producent cobota dostarcza podstawowe zabezpieczenia (tzw. "stopę bezpieczeństwa"), ale integrator lub użytkownik musi zadbać o całą resztę.

Należy uwzględnić dodatkowe zagrożenia związane z narzędziem robota (czy jest niebezpieczne?), przenoszonym przedmiotem (czy nie ma ostrych krawędzi, czy nie może spaść na kogoś?), oraz środowiskiem pracy (temperatura, chemikalia). Wszystkie te czynniki muszą zostać ocenione, a ewentualne ryzyka zminimalizowane zgodnie z normami. Nawet przy użyciu cobota, pewne dodatkowe zabezpieczenia, takie jak osłony przed promieniowaniem lasera czy kask dla operatora, mogą być konieczne.

Błędy we wdrożeniu cobotów i jak ich unikać

Aby wdrożenie cobota zakończyło się sukcesem, warto unikać typowych pułapek:

• Nie należy wdrażać cobota tylko dlatego, że jest to "nowinka".

  • Jak unikać? Zdefiniuj konkretny problem lub potrzebę, którą cobot ma rozwiązać, oraz mierzalne cele (np. zwiększenie wydajności o X%, odciążenie pracowników na stanowisku Y, poprawa jakości procesu Z). Upewnij się, że cel jest spójny ze strategią firmy.

• Pomijanie oceny technicznej może skutkować niewłaściwym doborem sprzętu lub niedoszacowaniem kosztów i czasu integracji.

  • Jak unikać? Przeprowadź studium wykonalności, analizując proces krok po kroku. Skonsultuj się z dostawcą cobotów lub integratorem. Rozważ testy na małą skalę lub wizytę w showroomie, aby zweryfikować założenia w praktyce. Dokładnie oblicz ROI, uwzględniając koszty zakupu, integracji, osprzętu, szkolenia i przestojów.

• Skrócenie fazy testowania i dostrajania aplikacji.

  • Jak unikać? Zaplanuj realistyczny harmonogram, obejmujący testy off-line, pilotaż na rzeczywistym stanowisku oraz rozruch produkcyjny z buforem czasu na usunięcie usterek. Angażuj operatorów w testy – ich uwagi mogą pomóc w wychwyceniu problemów.

• Cobot co prawda potrafi pracować sam, ale zawsze wymaga nadzoru i obsługi.

  • Jak unikać? Już na etapie planowania określ rolę operatora w nowym stanowisku. Ustal procedury postępowania w przypadku zatrzymania robota, kto go resetuje i czy operator ma do tego uprawnienia. Upewnij się, że pracownicy są świadomi swojej roli.

• Lekceważenie bezpieczeństwa to poważny błąd, który może prowadzić do wypadków lub problemów z kontrolami BHP.

  • Jak unikać? Traktuj cobota jak każde inne urządzenie podlegające Dyrektywie Maszynowej i przeprowadź pełną ocenę ryzyka, wdrażając odpowiednie środki. W razie wątpliwości zatrudnij specjalistę ds. bezpieczeństwa maszyn. Pamiętaj, że szkolenie załogi z zasad współpracy z robotem jest również elementem bezpieczeństwa.

• Niedopasowanie cobota do zadania (błędny wybór modelu): Wybór tańszego lub dostępnego modelu, który nie spełnia wszystkich wymagań aplikacji, może wpłynąć na wydajność i żywotność.

  • Jak unikać? Dobierz model na podstawie rzetelnych danych: wymaganego zasięgu, udźwigu (z zapasem na chwytak i siły podczas operacji), oraz dokładności. Porównaj specyfikacje różnych marek i poproś dostawców o symulacje 3D stanowiska.

• Brak wsparcia lub szkolenia ze strony dostawcy: Niedostateczne wykorzystanie dostępnych zasobów wiedzy i wsparcia może utrudnić samodzielne wdrożenie.

  • Jak unikać? Korzystaj z oficjalnych szkoleń i materiałów oferowanych przez producentów (np. UR, Fanuc, ABB, Doosan). Upewnij się, że dostawca oferuje lokalne wsparcie techniczne. Przy pierwszym wdrożeniu, zwłaszcza przy braku doświadczonej kadry, rozważ współpracę z integratorem, aby nauczyć się najlepszych praktyk.

Przyszłość cobotów i perspektywy ich rozwoju

Rynek cobotów dynamicznie rośnie, a prognozy wskazują, że ich rola w przemyśle będzie coraz większa. W 2022 roku coboty stanowiły już około 10% wszystkich instalowanych robotów przemysłowych na świecie, a ich udział wciąż rośnie (Dane Międzynarodowej Federacji Robotyki (IFR).

Główne trendy i perspektywy rozwoju to:

• Większe możliwości przy zachowaniu bezpieczeństwa: Możemy spodziewać się cobotów o większych udźwigach i zasięgach, nadal spełniających normy współpracy z człowiekiem. Granica między "cobotem" a "robotem przemysłowym" będzie się zacierać, a klasyczne roboty będą wyposażane w czujniki i tryby bezpiecznej współpracy.

• Integracja ze sztuczną inteligencją i widzeniem maszynowym: Aby poszerzyć zakres zadań, coboty będą coraz częściej wyposażane w zaawansowane systemy wizyjne (kamery 2D/3D) oraz algorytmy AI. Standardem staje się kamera na nadgarstku robota, pozwalająca na rozpoznawanie obiektów i orientacji detali. W przyszłości, dzięki AI, coboty będą mogły uczyć się nowych czynności poprzez pokazanie (programowanie przez demonstrację z uczeniem maszynowym), gdzie pracownik ręcznie pokaże zadanie, a robot sam wygeneruje program. Rozwój mocy obliczeniowej i dostęp do chmury (cloud robotics) pozwolą na odciążenie cobotów z kosztownej elektroniki, a trudne obliczenia będą wykonywane w chmurze.

• Łatwość obsługi na niespotykanym poziomie: Producenci dążą do dalszego uproszczenia interfejsów, wprowadzając sterowanie głosem, gestami, a nawet programowanie poprzez rzeczywistość rozszerzoną (AR). W przyszłości operator, używając okularów AR, mógłby wskazywać robotowi punkty, do których ma się udać, a system automatycznie przetłumaczyłby to na program ruchu. Trendem jest także standaryzacja komunikacji (np. OPC-UA Robotics), aby coboty różnych marek łatwiej integrowały się z maszynami i systemami fabrycznymi (IoT).

• Nowe sektory i zastosowania: Coboty wyjdą poza typowe fabryki, znajdując zastosowanie w budownictwie, rolnictwie (np. zbiór owoców), czy służbie zdrowia (asystenci pielęgniarek, roboty rehabilitacyjne). Granica między robotem przemysłowym współpracującym a robotem usługowym będzie się zacierać. Możliwe jest również, że w przestrzeni publicznej zobaczymy więcej mobilnych cobotów, które będą wchodzić w interakcję z ludźmi, np. udzielając informacji.

• Lepsza współpraca człowiek-robot: Przyszłość cobotów to głębsza kooperacja, wykraczająca poza sekwencyjne współistnienie. Dzięki ulepszonym algorytmom kontroli i czujnikom, robot może stać się prawdziwym "kolegą" w zadaniu – np. wspólnie z człowiekiem przykręcać śruby do dużego panelu, reagując na bieżące ruchy operatora. Taka responsywna współpraca może znacznie przyspieszyć procesy, w których dotychczas dwóch pracowników musiało się synchronizować.

Podsumowanie

Coboty to technologia, która już teraz zmienia oblicze produkcji, a w nadchodzących latach stanie się jeszcze bardziej wszechobecna i użyteczna. Dla Twojej firmy, zwłaszcza działającej w obróbce metalu, coboty mogą być kluczowym elementem w zwiększaniu wolumenu produkcji, poprawie jakości, obniżaniu kosztów błędów i przestojów, a jednocześnie poprawie warunków pracy i efektywnym wykorzystaniu personelu do zadań, w których człowiek jest niezastąpiony (kreatywność, nadzór jakościowy).

Choć cobotyzacja jest prostsza niż tradycyjna robotyzacja, wymaga świadomego i metodycznego podejścia, w tym dokładnej analizy, planowania i rzetelnej oceny ryzyka. Rozpoczęcie od pilotażowego projektu cobota na jednym stanowisku, a następnie stopniowe rozszerzanie automatyzacji na kolejne obszary, może pomóc w pełnym wykorzystaniu potencjału tej technologii. W dobie Przemysłu 4.0, cyfryzacji i sztucznej inteligencji, coboty doskonale wpisują się w koncepcję inteligentnych fabryk, stając się jednym z filarów nowoczesnej produkcji.

Bibliografia

• Aleksander Łukomski, Robotyzacja procesów montażu, Projektowanie i Konstrukcje Inżynierskie, marzec/kwiecień 2023 https://konstrukcjeinzynierskie.pl/wp-content/uploads/PiKI_marzec_kwiecien_2023_darmowy.pdf
• Zbigniew Pilat, Wojciech Klimasara, Marek Pachuta, Marcin Słowikowski, Michał Smater, Jacek Zieliński, Możliwości praktycznego wprowadzania robotów współpracujących w różnych technologiach wytwórczych realizowanych w środowisku przemysłowym, Pomiary Automatyka Robotyka 2018
• IFR WORLD ROBOTICS 2023 KEY TAKEAWAYS https://statzon.com/insights/ifr-world-robotics-2023#:~:text=IFR%20World%20Robotics%202023%20report,performance%20and%20fully%20digital%20production
• Mariusz Głowicki, Coboty - zagadnienia bezpieczeństwa przy integracji robotów współpracujących, nr 4, Kwiecień 2017