Czy promieniowanie laserowe realnie zagraża operatorom? Przy odpowiednim podejściu stanowisko laserowe może być jednym z najbezpieczniejszych w całym zakładzie. Odpowiadasz w swojej firmie za bezpieczeństwo i wdrażanie nowych technologii? Sprawdź, jakie decyzje podjąć już na starcie, by wyeliminować 99% ryzyka.
Czy promieniowanie laserowe jest niebezpieczne? Czym jest i jakie niesie ryzyka?
Wiązka lasera przemysłowego to potężnie skoncentrowana energia. To tysiące watów skupione w punkcie o średnicy ułamka milimetra. I właśnie z tego powodu stanowi potencjalne zagrożenie, które może wywołać różne skutki.
Jaki jest wpływ lasera na organizm człowieka? Jakie niesie zagrożenia dla oczu i skóry?
Zagrożenia dla oczu
Największą uwagę należy poświęcić ochronie oczu. Bezpośrednia, niezabezpieczona ekspozycja na laser powoduje obrażenia oczu. Może to doprowadzić do trwałego uszkodzenia siatkówki. Wiele laserów przemysłowych emituje promieniowanie w niewidzialnym dla człowieka przedziale długości fal podczerwieni. Efekt? Nawet w przypadku krótkotrwałych ekspozycji człowieka nie zadziałają instynktowne reakcje obronne takie jak mruganie. Zagrożenie jest realne, ale niewidoczne, dlatego wymaga świadomej i specjalistycznej ochrony.
Zagrożenia dla skóry
Bezpośredni kontakt z wiązką może powodować uszkodzenie skóry w postaci oparzeń termicznych. To ryzyko, podobnie jak w przypadku oczu, dotyczy wyłącznie sytuacji bezpośredniego "trafienia" promieniem lasera. Ryzyko to możesz skutecznie wyeliminować dzięki odzieży trudnopalnej i specjalnym rękawicom.
Inne zagrożenia w obróbce laserowej, czyli jak zarządzać środowiskiem pracy wokół lasera
Jakość powietrza – pyły i gazy
Wiązka lasera, topiąc i odparowując metal, generuje tzw. zanieczyszczenia procesowe (LGAC). Są to głównie submikronowe cząstki tlenków metali. Z tego powodu na stanowiskach pracy powinny być regularnie mierzone natężenia czynników szkodliwych. Zanieczyszczenia wymagają skutecznej eliminacji z powietrza. Przy obróbce niektórych materiałów, jak stal nierdzewna, mogą powstawać związki takie jak chrom VI, które są potencjalnie niebezpieczne. Dlatego kluczowym elementem każdego stanowiska jest system odciągu i filtracji, który na bieżąco oczyszcza powietrze i zapewnia bezpieczne warunki pracy.
Bezpieczeństwo pożarowe
Wysoka temperatura procesu cięcia sprawia, że w strefie pracy nie powinny znajdować się materiały łatwopalne. Odbity promień czy gorące odpryski to zagrożenia pochodzące bezpośrednio z procesu, które sprawiają, że zagrożenia pożarowe są realne. Utrzymanie czystości i porządku na stanowisku jest fundamentalną zasadą BHP. Regularne usuwanie pyłów metalicznych i odpadów minimalizuje ryzyko, a standardowe wyposażenie w odpowiednie gaśnice (np. CO₂ lub proszkowe do metali) stanowi dodatkowe zabezpieczenie.
Poziom hałasu
Choć sam laser pracuje cicho, jego systemy pomocnicze – takie jak sprężarki, wentylatory odciągowe czy chłodzenie – generują dźwięk na poziomie 65–85 dB. Jest to wartość porównywalna lub niższa od wielu tradycyjnych maszyn (np. prasy wykrawające często przekraczają 90 dB). Mimo to, przy długotrwałej pracy, standardową praktyką jest monitorowanie poziomu hałasu i w razie potrzeby, stosowanie ochronników słuchu.
Laser a inne technologie obróbki - porównanie bezpieczeństwa
Jak laser wypada na tle tradycyjnych metod? Przy prawidłowym wdrożeniu znakomicie.
Laser vs. spawanie MIG/MAG, TIG
Spawanie łukowe to deszcz iskier, intensywne promieniowanie UV i chmury dymu. Spawanie laserowe generuje znacznie mniej odprysków, co minimalizuje ryzyko poparzeń. Nie emituje też tak silnego UV. Ilość dymów jest mniejsza, bo proces jest bardziej precyzyjny i nie wymaga topników. W efekcie środowisko pracy jest czystsze, a spawacz mniej narażony.
Bezpieczeństwo to tylko jedna z wielu zalet tej technologii. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o samym procesie, jego parametrach i zastosowaniach, sprawdź nasz kompletny przewodnik po spawaniu laserowym.
Laser vs. cięcie plazmowe/tlenowe
Nowoczesne wycinarki laserowe to najczęściej urządzenia w Klasie 1 bezpieczeństwa, które w normalnych warunkach użytkowania są zwykle bezpieczne. Oznacza to, że są w pełni obudowane i ochrona oka jest zapewniona bez konieczności stosowania dodatkowych osłon. Podczas normalnej pracy żadne niebezpieczne promieniowanie nie wydostaje się na zewnątrz. Operator może bezpiecznie obserwować proces przez certyfikowane okno. Stoły plazmowe są często otwarte, a łuk plazmowy jest widoczny na całej hali. Laser eliminuje też konieczność pracy z gazami palnymi, jak acetylen.
Laser vs. obróbka mechaniczna
Laserem nie da się uciąć palca. Nie ma wirujących ostrzy, noży gilotyny ani stempli prasy. Znika ryzyko urazów mechanicznych – zmiażdżeń i amputacji. Nie ma też wibracji i ogłuszającego hałasu wykrawarek. Zagrożenia przy laserze są głównie optyczne i elektryczne ale łatwiejsze do pełnego odizolowania od operatora.
Środki ochrony - jak zabezpieczyć stanowisko pracy przez promieniowaniem lasera?
Zasada jest prosta: ryzyko trzeba eliminować, a nie tylko nim zarządzać. Hierarchia bezpieczeństwa jest tu nieubłagana.
1.Ochrona zbiorowa
To absolutny priorytet. Pełne obudowy z systemem blokad (interlocków) to najlepsze, co można zrobić. Otwarcie drzwi w trakcie pracy natychmiast wyłącza laser. Jeśli pełna obudowa nie jest możliwa (np. przy spawaniu dużych konstrukcji), tworzy się strefy kontrolowane odgrodzone specjalnymi kurtynami laserowymi, z sygnalizacją świetlną i blokadami na wejściu. Do tego dochodzi wspomniany system wentylacji i filtracji, który jest integralną częścią bezpiecznego stanowiska.
Najwyższy poziom bezpieczeństwa i powtarzalności zapewniają w pełni zintegrowane systemy. Doskonałym przykładem takiego rozwiązania, gdzie wszystkie środki ochrony zbiorowej są fabrycznie wdrożone, jest gotowe do pracy stanowisko zrobotyzowane. Sprawdź: Robot spawalniczy Fanuci 5.0 Turnkey.
2.Ochrona indywidualna
Stosowanie środków ochrony indywidualnej jest konieczne tam, gdzie nie da się w 100% odizolować zagrożenia. Kluczowe są okulary ochronne. Muszą być certyfikowane (norma PN-EN 207) i dobrane specjalnie do długości fali i mocy danego lasera. Zwykła przyłbica spawalnicza albo okulary przeciwodpryskowe nie dają żadnej ochrony przed promieniowaniem laserowym. Należy zachować szczególną ostrożność, a przy pracy z otwartą wiązką konieczna jest też odzież trudnopalna i rękawice.
3.Organizacja pracy
Nawet najlepszy sprzęt nie zadziała bez świadomych ludzi. Każda firma używająca laserów dużej mocy musi wyznaczyć Inspektora Ochrony Laserowej (Laser Safety Officer – LSO). To osoba odpowiedzialna za to, by została dokonana ocena ryzyka zawodowego, a na jej podstawie dobrano odpowiednie środki ochrony i przeprowadzono szkolenia. Każdy operator musi przejść specjalistyczne szkolenie BHP. Stanowisko musi być wyraźnie oznakowane, a procedury awaryjne przećwiczone.
Bezpieczeństwo przy użyciu laserów - akty prawne, normy i regulacje
Bezpieczeństwo laserowe jest precyzyjnie uregulowane w odpowiednich aktach prawnych.
-
Dyrektywa 2006/25/WE – unijny fundament, który nakłada na pracodawcę obowiązek oceny ryzyka związanego z bezpośredniej ekspozycji promieniowania optycznego i zapewnienia, że ekspozycja pracowników nie przekracza wartości granicznych, czyli maksymalną dopuszczalną ekspozycję (MDE), zgodną z przyjętymi kryteriami oceny zagrożenia.
-
PN-EN 60825-1:2014-11 – najważniejsza norma techniczna. Klasyfikuje lasery (od bezpiecznej Klasy 1 do najgorszej Klasy 4, gdzie występuje najwyższy poziom promieniowania laserowego i które wytwarzają niebezpieczne odbicia rozproszone), określa wymagania dotyczące oznakowania i zabezpieczeń, które musi spełnić producent.
-
PN-EN 207 i PN-EN 208 – normy określające wymagania dla okularów i gogli chroniących przed promieniowaniem laserowym w określonym zakresie długości fal.
Podsumowanie
Czy promieniowanie laserowe jest szkodliwe? Tak, jeśli używasz tej technologii bez zalecanych zabezpieczeń. Czy technologia laserowa jest bezpieczna we wdrożeniu przemysłowym? Absolutnie tak, pod warunkiem że stosujesz się do zasad bezpieczeństwa, ponieważ niekontrolowana ekspozycja może mieć szkodliwe skutki. Nowoczesne, obudowane urządzenia laserowe, wsparte solidnymi procedurami i kulturą bezpieczeństwa, minimalizują ryzyko niemal do zera, a wypadki zdarzają się rzadziej niż przy maszynach mechanicznych.
Wiesz już, na co zwrócić uwagę, by zapewnić pełne bezpieczeństwo pracy lasera. Jeśli chcesz dobrać technologię idealnie dopasowaną do Twoich potrzeb, umów się na bezpłatną konsultację z naszym ekspertem. Pomożemy Ci przejść przez ten proces krok po kroku, żebyś miał pewność, że Twoja inwestycja będzie w 100% bezpieczna od samego początku.
